فروپاشی رویای «پناهگاه امن» | روایت ایرانیان از لغو ویزا‌های امارات؛ «نه اجازه ورود داریم، نه اجازه گفتن»

رویداد۲۴ | آنچه بسیاری را به سمت دوبی جذب کرده، نه تجمل، بلکه ثبات و فاصله از جنگ بود.اما همه چیز در ۲۸ فوریه تغییر کرد؛ زمانی که ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، به پایگاه‌های آمریکایی در کشورهای عربی حمله کرد. حالا دولت امارات در حال انتقام گیری از ایرانیان است.

امارات متحده عربی اقداماتی را در قبال برخی ایرانیان مقیم این کشور آغاز کرده است. بر اساس این گزارش‌ها، ویزاهای اقامتی شماری از شهروندان ایرانی که در هفته‌های اخیر از امارات خارج شده‌اند، دیگر در عمل قابل استفاده نیست.

یکی از ایرانیان مقیم امارات که بیش از سه دهه در این کشور زندگی کرده و مالک یک شرکت بازرگانی و صرافی در دوبی است، به رویداد۲۴ گفته که از سوار شدن او به پرواز امارات از استانبول به مقصد دبی جلوگیری شده است. به گفته او، کارکنان شرکت هواپیمایی اعلام کرده‌اند که «دولت امارات اجازه سوار شدن اتباع ایرانی را صادر نکرده است».

دامنه محدودیت‌ها؛ از ویزای فعال تا گلدن ویزا

این شهروند ایرانی تأکید کرده که دارای ویزای اقامتی معتبر و فعال بوده است. گزارش‌ها همچنین حاکی از آن است که در میان افرادی که از پرواز منع شده‌اند، دارندگان ویزای بیزنس پارتنر و حتی ویزای طلایی نیز حضور داشته‌اند.

در ادبیات مهاجرتی، «ویزای فعال» به اقامتی گفته می‌شود که هنوز معتبر است و به دارنده اجازه ورود و خروج می‌دهد. در مقابل، ویزای بیزینسی بیشتر برای سفرهای کوتاه‌مدت اقتصادی صادر می‌شود و لزوماً به اقامت بلندمدت منجر نمی‌شود.

ویزای طلایی امارات نیز نوعی اقامت بلندمدت برای سرمایه‌گذاران و متخصصان است که بدون نیاز به کفیل امکان زندگی و کار در این کشور را فراهم می‌کند.

روایت‌های غیررسمی و فشار بر فعالان اقتصادی

رسانه‌های فارسی‌زبان امارات گزارش داده‌اند که غیرفعال شدن ویزاها عمدتاً شامل ایرانیانی شده که در حال حاضر خارج از امارات هستند. بررسی‌ها نشان می‌دهد این وضعیت بیش از همه بر تجار ایرانی تأثیر گذاشته است.

یکی از اعضای اتاق بازرگانی ایران و امارات، که نخواست نامش فاش شود، به  رویداد۲۴ گفته است از آغاز درگیری‌ها، ارتباطات تجاری به‌دلیل اختلالات ارتباطی عملاً متوقف شده و بسیاری از فعالان اقتصادی تا اطلاع ثانوی امکان سفر به امارات را ندارند؛ حتی دارندگان ویزای تجاری و گلدن.

به گفته این منبع، به یکی از تجار ایرانی اطلاع داده شده که برای بازگشت به امارات باید تا پایان درگیری‌ها منتظر بماند.

گزارش‌ها از «غیرفعال شدن» اقامت‌ها در سامانه‌ها

وب‌سایت «امارات فارسی» نیز از مواردی خبر داده که در آن وضعیت اقامت برخی ایرانیان—از جمله دارندگان ویزای طلایی—در سامانه‌های رسمی به حالت «غیرفعال» تغییر یافته است.

برخی افراد اعلام کرده‌اند که با وجود داشتن اقامت معتبر یا مالکیت ملک، در زمان حضور خارج از کشور، وضعیت ویزای آن‌ها تغییر کرده و امکان بازگشت برایشان فراهم نیست.

با این حال، دولت امارات تاکنون اطلاعیه رسمی و سراسری در این خصوص منتشر نکرده است.

تناقض با سیاست‌های اعلامی پیشین

بیشتر بخوانید: پناه در غربت | اقامت با ۸۰ درصد تخفیف برای ایرانی‌های سرگردان در امارات

این تحولات در حالی گزارش می‌شود که در هفته‌های ابتدایی بحران، مواضع رسمی امارات بر حمایت از ساکنان تأکید داشت.

وزارت امور خارجه امارات در اواسط مارس اعلام کرده بود که بازگشت حدود ۵۰۰ نفر از دارندگان ویزای طلایی و ساکنان این کشور را که در خارج گرفتار شده بودند، تسهیل کرده است. این اقدام به‌عنوان بخشی از تلاش‌ها برای تضمین «امنیت و رفاه همه ساکنان، در هر زمان و هر مکان» توصیف شده بود.

در ادامه، امارات اعلام کرد حتی ساکنانی که ویزای آن‌ها در خارج از کشور منقضی شده نیز می‌توانند تحت یک طرح موقت به کشور بازگردند. این تصمیم که از سوی نهاد ICP اعلام شد، برای دوره‌ای یک‌ماهه (۲۸ فوریه تا ۳۱ مارس) در نظر گرفته شده بود.

اما آنچه مسلم است این است که ایرانی های مقیم امارات نه تنها از این قاعده مستثنا شده اند بلکه شدیدترین اقدامات علیه آنها در جریان است. بر اساس گزارش‌های رسیده به رویداد۲۴، امارات متحده عربی از روزهای نخست جنگ، قوانین سفت و سختی علیه انتشار خبر حملات ایران به این کشور تدوین کرده بود. یکی از ایرانی های مقیم امارات می گوید دولت به طور مدام از طریق شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های داخلی به مردم گوشزد کرده که اجازه انتشار تصاویر برخورد موشک‌ها یا خبرهای مرتبط با حملات ایران را ندارند و در صورت کشف موارد اطلاع رسانی، ویزای افراد مقیم ساکن امارات در یک اقدام تنبیهی لغو خواهد شد.

عدم انتشار خبر رسمی درباره لغو ویزای ایرانی‌ها در راستای عادی جلوه دادن شرایط این کشور است. امارات سعی دارد به جهان بگوید همه چیز عادی است و موشک های ایرانی هیچ چیزی را تغییر نداده اند؛ حتی وضعیت اقامت ایرانیان ساکن امارات را.

جامعه بزرگ ایرانیان در امارات چگونه امنیتشان را از دست دادند؟

بیشتر بخوانید: حسین شمخانی معروف به هکتور و کاسب تحریم کیست؟ | چرا علی شمخانی مخالف احیای برجام بود اما امنیت آهنین داشت؟

جمعیت دبی حدود ۳ میلیون نفر است، که تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد آن شهروندان اماراتی هستند و بقیه مهاجرانی از بیش از ۲۰۰ کشورند. بر اساس برآوردهای غیررسمی وبسایت‌هایی چون GMI، ایرانیان حدود ۵ درصد جمعیت امارات—معادل ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار نفر—را تشکیل می‌دهند و یکی از بزرگ‌ترین جوامع مهاجر در این کشور بعد از هند، پاکستان، بنگلادش و فیلیپین محسوب می‌شوند.

با این حال، قوانین امارات به‌طور سنتی امکان تبدیل اقامت به تابعیت را فراهم نمی‌کند. حتی پس از اصلاحات سال ۲۰۲۱، اعطای شهروندی تنها در موارد محدود و از طریق معرفی رسمی نهادهای حکومتی انجام می‌شود.

از اواخر قرن نوزدهم، بازرگانان ایرانی به دبی مهاجرت کردند و این شهر را به یک مرکز تجاری منطقه‌ای تبدیل کردند. با این حال، زندگی در دبی همیشه مشروط بوده است. اقامت به کار یا مالکیت کسب‌وکار وابسته است. اگر فرد شغلش را از دست بدهد، باید کشور را ترک کند.

این وضعیت، جامعه‌ای ایجاد کرده که هم «خانه» است و هم نوعی تعلیق دائمی. قوانین امارات می گوید حتی کسانی که بیش از پنج دهه است در این کشور زندگی می کنند، قادر به دریافت تابعیت این کشور نیستند و به اقامت وابسته‌اند. در وضعیت جدید، همه ایرانی های ساکن امارات که ثروت هنگفتی برای امارات به ارمغان آورده اند  و یا در سالهای اخیر، با تبلیغات امارات مبتنی بر «امنیت سرمایه گذاری» وارد این کشور شده اند، در معرض اخراج و از دست رفتن سرمایه هایشان هستنئد.

سرمایه‌گذاری ایرانیان در بازار املاک دبی

داده‌های افشاشده در پروژه «Dubai Unlocked»، پروژه روزنامه نگاری دوبی لیکس، نشان می‌دهد هزاران ایرانی مالک املاک در دبی هستند. طبق این داده‌ها، حدود ۷۰۰۰ ایرانی مالک دست‌کم ۹۴۰۰ واحد مسکونی‌اند و برآورد می‌شود تعداد واقعی بیش از ۹۰۰۰ نفر باشد. رسانه نروژی E24 ارزش این دارایی‌ها را در سال ۲۰۲۲ بیش از ۷ میلیارد دلار تخمین زده است. 

دبی سالها به‌عنوان یک «سوپاپ اقتصادی» برای ایران عمل کرده است؛ به‌ویژه پس از تحریم‌های غرب. بسیاری از شرکت‌های ایرانی از طریق دبی به تجارت جهانی دسترسی پیدا کردند و بسیاری از مقامات ایرانی و خانواده‌های آنها در دوبی کار می کنند؛ یکی از آنها شرکت فرزندان علی شمخانی است. 

حالا یک سوال مهم را باید پاسخ داد؛ آیا دبی همچنان یک «پناهگاه امن» است؟

اقتصاددان گلدمن ساکس هشدار داده که در صورت ادامه جنگ، اقتصاد امارات ممکن است ۵٪ کوچک شود. امارات با لغو ویزای ایرانی‌ها قصد دارد به حملات انتقام جویانه ایران علیه پایگاه های آمریکا و اسرائیل در کشورش پاسخ بدهد اما در عمل یک وضعیت جدید برای تجارتش رقم خواهد زد؛ جهان می داند از این پس امارات قابل اعتماد نیست.